Zonneboiler in de winter: wat kun je er echt van verwachten?

Een zonneboiler werkt ook in de winter, maar levert dan duidelijk minder op dan in de zomer. Op een bewolkte winterdag haalt een zonneboilercombi een maximale watertemperatuur van ongeveer 40°C. Dat is genoeg om het water voor te verwarmen, maar in de meeste gevallen niet genoeg om volledig in de vraag naar warm tapwater te voorzien. Je cv-ketel of een ander bijverwarmingssysteem springt dan bij.

Hoeveel opbrengst levert een zonneboiler in de winter?

In de zomer kan een zonneboiler het water probleemloos tot 60 à 70°C verwarmen. In de winter is dat anders. De zon staat lager, de dagen zijn korter en er is vaker bewolking. Op een heldere winterdag in Nederland vangt de collector nog redelijk wat straling op, maar op een bewolkte dag daalt het rendement flink. Een realistisch beeld: in december en januari draagt de zonneboiler misschien 10 tot 20% bij aan je warmwaterverbruik. In de overgangsmaanden maart en oktober loopt dat al op naar 40 tot 60%.

De opbrengst op jaarbasis ligt bij een goed gedimensioneerd systeem gemiddeld op 50 tot 65% van je warmwaterbehoefte. Dat percentage wordt grotendeels behaald in de lente, zomer en vroege herfst. De winter draagt dus het minste bij, maar de zonneboiler staat ook in de winter nooit stil. Zelfs bij bewolking vangen de collectoren diffuus daglicht op en geven dat af als warmte.

Wat gebeurt er als de zon in de winter onvoldoende is?

Bij een zonneboilercombi schakelt de bijverwarming automatisch in zodra de temperatuur in het boilervat te laag is. Dat is doorgaans de cv-ketel, maar soms ook een elektrisch verwarmingselement. Het water dat de zonnecollector al heeft voorverwarmd, hoeft de ketel dan minder te verhitten. Dat scheelt brandstof, ook al levert de zonneboiler maar 30 of 40°C in plaats van de vereiste 60°C.

Stel: je boilervat bevat water van 35°C dankzij de zonnecollector. De ketel hoeft dat water alleen nog maar op te warmen tot 60°C in plaats van van 10°C naar 60°C. Dat is een aanzienlijk verschil in energieverbruik, zelfs als je het niet direct ziet op de temperatuurmeter van de zonneboiler.

Wat als er te weinig daglicht is?

Bij langdurig grijs en donker winterweer, zoals een reeks bewolkte weken, levert de collector nauwelijks iets op. De vloeistof in het systeem koelt dan zelfs af. Een goed systeem is hierop voorbereid: de circulatiepomp schakelt alleen in als de collector warmer is dan het water in het boilervat. Zo voorkom je dat warmte juist wegloopt uit het vat naar de collector, wat bij slecht ontworpen systemen wel kan voorkomen.

Vorstbescherming is in de winter ook een aandachtspunt. De meeste moderne zonneboilers gebruiken een glycolmengsel in het circuit, vergelijkbaar met de antivries in een auto. Dat voorkomt bevriezing van de leidingen bij minustemperaturen. Controleer jaarlijks, bij voorkeur in het najaar, of de vorstbeveiliging nog op orde is. Een installateur kan de glycolconcentratie meten.

Zonneboiler in de winter: wel of niet zinvol?

De vraag of een zonneboiler in de winter loont, heeft geen eenduidig antwoord. In de winter levert het systeem het minst op, maar het staat ook niet stil. Elke kilowattuur die de zonneboiler in januari opwekt, is een kilowattuur die je cv-ketel niet hoeft te leveren. Over het hele jaar bekeken blijft een zonneboiler een efficiënte keuze voor warmwaterproductie, ook in Nederland met zijn gematigde winters.

Een zonneboiler is minder geschikt als je uitsluitend in de winter warmte nodig hebt, of als je woning weinig of geen zuidgerichte dakruimte heeft. Dan zijn de opbrengsten in de winter zo laag dat de terugverdientijd erg lang wordt.

• De zonneboiler werkt het minst efficiënt in december en januari.
• Op heldere winterdagen levert hij alsnog bruikbare voorverwarming.
• Bij te lage temperatuur schakelt de bijverwarming automatisch in.
• Controleer elk najaar de vorstbeveiliging (glycolconcentratie).
• De winteropbrengst is laag, maar draagt wel degelijk bij aan de jaarprestatie.

Kortom: reken er in de winter niet op dat de zonneboiler alles zelf doet, maar onderschat ook niet wat hij bijdraagt. Als voorverwarmingssysteem speelt hij zelfs op de koudste maanden een nuttige rol, zolang je bijverwarming goed is ingesteld en de installatie technisch in orde is.