Glycol in een zonneboiler: welk type kies je en hoe gebruik je het?

Een glycol zonneboiler gebruikt een vloeistof op basis van glycol als warmtedrager in het zonnecollectorcircuit. Die vloeistof voorkomt dat het systeem bevriest in de winter en beschermt de collector en leidingen tegen schade. Het kiezen van het juiste type glycol en de juiste concentratie maakt een groot verschil voor de levensduur en veiligheid van je installatie.

Propyleenglycol of ethyleenglycol: de verschillen

Voor zonneboilersystemen zijn twee soorten glycol gangbaar: propyleenglycol en ethyleenglycol. Ethyleenglycol heeft iets betere thermische eigenschappen en een wat lagere viscositeit bij lage temperaturen, maar het is giftig. Als er een lekkage optreedt in de warmtewisselaar, kan het in contact komen met drinkwater. Dat maakt ethyleenglycol riskant in systemen die ook warm tapwater leveren.

Propyleenglycol is de veiligere keuze voor zonneboilers. Het is niet giftig, wat het geschikt maakt voor systemen waarbij een kleine kans bestaat op contact met drinkwater. De vorstbescherming en hittebestendigheid zijn voor de meeste woninginstallaties meer dan voldoende. De meeste fabrikanten van zonnecollectoren en installateurs schrijven propyleenglycol dan ook voor als standaard vloeistof in zonneboilerinstallaties.

Concentratie en vorstbescherming

Hoe meer glycol je toevoegt aan het water, hoe lager het vriespunt van de vloeistof. Een mengverhouding van 40% propyleenglycol op 60% water geeft vorstbescherming tot ongeveer min 24 graden Celsius. Voor Nederland is dat in de meeste gevallen ruim voldoende. Bij 50% glycol zak je naar circa min 33 graden, wat voor extreme situaties of onverwarmde collectoopstellingen meer zekerheid geeft.

Let hierbij op dat je niet te veel glycol gebruikt. Boven de 50% verslechtert de vorstbescherming juist weer, en ook de warmteoverdracht neemt af. Een te hoge concentratie maakt de vloeistof ook dikker, wat de pomp zwaarder belast. De ideale concentratie voor een zonneboiler in een gemiddeld Nederlands klimaat ligt tussen de 35% en 45%.

Drukgevuld systeem of leegloopsysteem

Bij een drukgevuld zonneboilersysteem blijft de glycoloplossing altijd in de collector en leidingen staan, ook bij hoge zomerse temperaturen. Dat betekent dat de glycol regelmatig blootgesteld wordt aan temperaturen van 100 graden Celsius of hoger. Op die temperaturen begint glycol te degraderen: het vormt zure afbraakproducten die corrosie veroorzaken in de leidingen, de collector en de warmtewisselaar. Gebruik daarom altijd glycol met inhibitoren (corrosieremmers) die speciaal geschikt zijn voor hoge temperaturen en zonnecollectoren.

Een leegloopsysteem (ook wel drain-back of drainback systeem genoemd) werkt anders. Als de pomp stopt, loopt de vloeistof automatisch terug naar het voorraadvat, weg uit de collector. Daardoor is er veel minder risico op oververhitting van de glycol. In zo’n systeem slijt de vloeistof minder snel, en sommige installaties met een leegloopsysteem gebruiken zelfs gewoon water zonder glycol. Let op: dat kan alleen als de collector én de leidingen volledig vorstvrij lopen of leeg zijn bij vorst, anders ontstaat alsnog bevriezingsschade.

Hoe controleer je de glycol in je zonneboiler?

Glycoloplossing in een zonneboiler gaat niet eeuwig mee. Fabrikanten adviseren de vloeistof gemiddeld elke twee tot vijf jaar te controleren en zo nodig te vervangen. Je kunt de concentratie meten met een refractometer, een eenvoudig meetinstrument dat je voor een paar tientjes koopt bij een technische leverancier. Je meet daarmee de brekingsindex van de vloeistof, die direct vertaalt naar de concentratie en het bijbehorende vriespunt.

Controleer naast de concentratie ook de pH-waarde. Verse propyleenglycol voor zonnecollectoren heeft een pH tussen de 7 en 9. Valt de pH onder de 6, dan is de vloeistof te zuur geworden door afbraak van de glycol of uitgeputte inhibitoren. Op dat moment moet je de vloeistof volledig vervangen. Gebruik je oude vloeistof door, dan loop je het risico op corrosie aan de binnenkant van je systeem, wat leidt tot kostbare reparaties.

Waar moet je glycol aan voldoen voor een zonneboiler?

Niet elke glycol is geschikt voor zonneboilers. Gebruik geen antivries uit de autobranche. Autoantirvries bevat andere additieven die niet bestand zijn tegen de hoge stilstandstemperaturen (stagnatie) die in zonnecollectoren optreden. Kies altijd voor glycol dat expliciet is geclassificeerd als zonnecollector- of zonneboilervloeistof, met inhibitoren die bestand zijn tegen temperaturen van minimaal 150 graden Celsius.

Controleer ook de mengverhouding goed als je een kant-en-klare vloeistof koopt. Sommige producten zijn al voorgemengd (ready-to-use), andere zijn geconcentreerd en moet je zelf verdunnen met gedemineraliseerd water. Gebruik nooit gewoon kraanwater voor het mengen: de kalk en mineralen versnellen de degradatie van de vloeistof en kunnen de warmtewisselaar beschadigen.

Kortom: kies propyleenglycol dat specifiek is bedoeld voor zonnecollectoren, houd de concentratie tussen de 35% en 45%, meet de vloeistof jaarlijks of tweejaarlijks met een refractometer, en vervang de glycol zodra de pH te laag wordt. Met die aanpak bescherm je je zonneboiler goed tegen bevriezing én tegen slijtage van binnenuit.